Konu anlatımı
Hudeybiye Antlaşması ile Mekke'nin fethi, birbirine bağlı iki olaydır: Biri barışın, öteki bağışlamanın gücünü gösterir. TYT'de bu olaylardan Hz. Muhammed'in barışı öncelemesi ve güçlüyken affetmesi sorulur. Bu alt başlıkta iki olayı neden ve sonuçlarıyla göreceksin.
Hudeybiye Antlaşması (628)
628'de Hz. Muhammed ve arkadaşları umre yapmak için Mekke'ye doğru yola çıktı; savaş niyetleri yoktu. Mekkeliler onları şehre almadı ve Müslümanlar Hudeybiye'de konakladı. Görüşmeler sonunda bir antlaşma yapıldı: Taraflar on yıl savaşmayacak; Müslümanlar o yıl geri dönecek, umreyi ertesi yıl yapacak; Mekke'den kaçıp Medine'ye sığınan kişi geri gönderilecek, Medine'den Mekke'ye geçen ise geri istenmeyecekti. Antlaşma yazılırken Mekke temsilcisinin itirazı üzerine Hz. Muhammed, adının yanındaki “Allah'ın Resulü” ifadesinin çıkarılmasını kabul etti.
Antlaşmanın sonuçları
Bazı sahabiler şartları ağır buldu; ancak sonuçlar antlaşmanın yerinde olduğunu gösterdi. Mekkeliler Müslümanları ilk kez resmen bir taraf olarak tanıdı. Barış ortamında insanlar birbirleriyle serbestçe görüştü, İslam'ı tanıdı ve Müslümanların sayısı hızla arttı. Hz. Muhammed çevre ülkelerin hükümdarlarına İslam'a davet mektupları gönderdi. Ertesi yıl Müslümanlar umrelerini yaptı. Fetih suresinin ilk ayetindeki “apaçık bir fetih” ifadesi, müfessirlerin çoğuna göre bu antlaşmaya işaret eder.
Mekke'nin fethi ve genel af (630)
Mekkeliler, Müslümanların müttefiki olan bir kabileye yapılan saldırıya destek vererek antlaşmayı bozdu. Bunun üzerine Hz. Muhammed 630'da büyük bir orduyla Mekke'ye yürüdü; komutanlarına, saldırıya uğramadıkça savaşmamalarını emretti ve şehir büyük bir çatışma yaşanmadan fethedildi. Kâbe putlardan temizlendi. Yıllarca Müslümanlara eziyet etmiş olan Mekkeliler ne yapılacağını beklerken Hz. Muhammed onları bağışladığını bildirdi ve serbest bıraktı. Bu tutum karşısında pek çok Mekkeli Müslüman oldu.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Hudeybiye'de Hz. Muhammed, antlaşma metninden “Allah'ın Resulü” ifadesinin çıkarılmasını ve o yıl umre yapmadan dönmeyi kabul etmiştir. Bu tutum “Hz. Muhammed her durumda çoğunluğun görüşüne göre karar vermiştir.” yargısını destekler mi? Asıl öne çıkan özellik nedir?
Çözüm. Desteklemez. Bazı sahabiler şartları ağır bulup itiraz ettiği hâlde Hz. Muhammed antlaşmayı imzalamıştır; yani burada çoğunluğun eğilimine göre değil, barışın getireceği yararı gözeterek karar vermiştir. Öne çıkan özellik, biçimsel konularda ısrar etmeyip kalıcı barışı anlık kazanımlardan üstün tutmasıdır. Unvanının yazılmasından ve o yılki umreden vazgeçmesi, barışın sağlayacağı yararı daha değerli gördüğünü gösterir.
Örnek 2. Mekke'nin fethinde Hz. Muhammed, kendisini yurdundan çıkaran ve arkadaşlarına işkence eden insanları cezalandırma gücüne sahipken onları serbest bırakmıştır. Bu tutumun toplumsal sonuçları neler olmuştur?
Çözüm. Genel af, yıllardır süren düşmanlığı ve öç alma zincirini sona erdirdi. İntikam bekleyen Mekkeliler bağışlanınca İslam'a karşı direnmeleri için bir neden kalmadı; pek çoğu Müslüman oldu. Böylece Mekke yalnız askerî güçle değil, gönüller kazanılarak İslam toplumuna katıldı. Olay, affın güçsüzlükten değil güçten geldiğinde en büyük etkiyi yaptığını ve toplumsal barışın bağışlamayla kurulabildiğini gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Hudeybiye'nin bütün maddelerinin Müslümanların lehine olduğunu sanmak; bazı maddeler aleyhe görünüyordu, yarar sonuçlarıyla ortaya çıktı.
- Mekke'nin fethini kanlı bir savaş olarak düşünmek; şehir neredeyse kan dökülmeden alındı.
- Genel affı bir zayıflık belirtisi saymak; af, cezalandırma gücü varken verilmiştir.
- Hudeybiye 628: on yıl barış; Müslümanlar resmen tanındı; İslam hızla yayıldı.
- Mekke'nin fethi 630: neredeyse kansız fetih, Kâbe'nin putlardan temizlenmesi.
- Genel af: güçlüyken bağışlama.