Konu anlatımı
Hz. Muhammed kırk yaşına yaklaştığında Mekke toplumundaki putperestlikten ve haksızlıklardan rahatsızlık duyuyor, zaman zaman Nur Dağı'ndaki Hira Mağarası'na çekilip düşünüyordu. Peygamberlik görevi ona burada verildi. Bu alt başlıkta ilk vahyi, ilk Müslümanları, davetin aşamalarını ve Dârülerkam'ı göreceksin.
İlk vahiy
610 yılının ramazan ayında, Hira Mağarası'nda bulunduğu bir gece vahiy meleği Cebrail Hz. Muhammed'e geldi ve ona Alak suresinin ilk beş ayetini okudu. Bu ayetler “Yaratan Rabbinin adıyla oku!” buyruğuyla başlar; insanın yaratılışından, Allah'ın cömertliğinden, kalemle yazmayı ve insana bilmediğini öğretmesinden söz eder. İlk vahyin “Oku!” emriyle başlaması, İslam'ın okumaya, yazmaya ve bilgiye verdiği önemi gösterir. Hz. Muhammed yaşadıklarını önce eşi Hz. Hatice'ye anlattı; Hz. Hatice onu destekledi ve ona ilk inanan kişi oldu.
İlk Müslümanlar ve davetin aşamaları
Hz. Hatice'den sonra Hz. Ali, Zeyd b. Harise ve Hz. Ebubekir Müslüman oldu. İlk yıllarda davet gizli yürütüldü; Hz. Muhammed güvendiği kişileri tek tek İslam'a çağırdı. Daha sonra yakın akrabalarını uyarması (Şuarâ, 214) ve emrolunduğu şeyi açıkça duyurması (Hicr, 94) bildirildi; böylece açık davet dönemi başladı. Hz. Muhammed Mekkelileri tek Allah'a inanmaya, putları bırakmaya, yetimi ve yoksulu gözetmeye, ölçü ve tartıda dürüst olmaya çağırdı.
Dârülerkam ve Mekkelilerin tepkisi
Mekke'nin ileri gelenleri, atalarından kalan inancın ve Kâbe çevresinde elde ettikleri kazancın sarsılacağından kaygılanarak Müslümanlara baskı yapmaya başladı; özellikle koruyucusu olmayan köle ve yoksul Müslümanlar ağır eziyet gördü. Bu dönemde genç sahabi Erkam, Safa Tepesi yakınındaki evini Hz. Muhammed'e açtı. Dârülerkam adı verilen bu evde Müslümanlar bir araya geldi, inen ayetleri ve İslam'ın esaslarını öğrendi, pek çok kişi burada İslam'ı kabul etti. Dârülerkam bu yüzden İslam'ın ilk eğitim merkezi sayılır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Okuma yazma bilenlerin çok az olduğu bir toplumda, Hz. Muhammed'e gelen ilk vahyin “Oku!” emriyle başlaması ve kalemden söz etmesi nasıl yorumlanabilir?
Çözüm. İlk vahiy ibadetle ya da yasaklarla değil, okuma ve öğrenme çağrısıyla başlamıştır. Bu, yeni dinin bilgiyi temel aldığını ve insanı öğrenmeye, yazmaya, düşünmeye yönelttiğini gösterir. Ayetlerde Allah'ın insana kalemle yazmayı ve bilmediğini öğrettiği belirtilir; böylece bilgi bir nimet olarak sunulur. Okuma yazmanın yaygın olmadığı bir toplumda bu çağrı, bilgisizliği ortadan kaldırmayı hedefleyen köklü bir değişimin başlangıcıdır.
Örnek 2. Mekke'de baskının en yoğun olduğu dönemde Hz. Muhammed'in Müslümanlarla Dârülerkam'da düzenli olarak bir araya gelip onlara İslam'ı öğretmesi, onun hangi yönünü gösterir? Bu ev neden önemlidir?
Çözüm. Zor koşullarda bile eğitimi bırakmaması, Hz. Muhammed'in bilgiye ve insan yetiştirmeye verdiği önemi gösterir. Dârülerkam, İslam'ın ilk eğitim merkezi olduğu için önemlidir: Müslümanlar burada hem dinlerini öğrenmiş hem de birbirleriyle dayanışma içinde olmuştur. Evin genç bir sahabiye ait olması da gençlerin İslam'ın ilk döneminde üstlendiği role örnektir. Olay, eğitimin Medine'de değil, Mekke döneminde başladığını da gösterir.
Sık yapılan hatalar
- İlk inen ayetleri Fâtiha suresi sanmak; ilk inen ayetler Alak suresinin ilk beş ayetidir, Fâtiha ise Mushaf'ın ilk suresidir.
- İslam'da eğitimin Medine'de başladığını düşünmek; ilk eğitim merkezi Mekke'deki Dârülerkam'dır.
- Davetin baştan açık yapıldığını sanmak; önce gizli, sonra açık davet dönemi yaşanmıştır.
- 610, Hira Mağarası, Alak suresinin ilk beş ayeti: “Oku!”
- İlk Müslümanlar: Hz. Hatice, Hz. Ali, Zeyd b. Harise, Hz. Ebubekir.
- Dârülerkam: İslam'ın ilk eğitim merkezi.