Konu anlatımı
Hz. Muhammed'in peygamberlikten önceki kırk yılı, onun nasıl bir insan olduğunu gösteren olaylarla doludur. TYT'de bu dönemden özellikle üç konu sorulur: el-Emin lakabı, Hılfu'l-Fudul ve Hacerü'l-Esved hakemliği. Bu alt başlıkta doğumundan peygamberliğe kadar geçen dönemi göreceksin.
Doğumu ve çocukluğu
Hz. Muhammed 571 yılında Mekke'de, Kureyş kabilesinin Hâşimoğulları kolundan bir ailede doğdu. Babası Abdullah, o doğmadan önce vefat etmişti. Mekke geleneğine uyularak bir süre sütannesi Halime'nin yanında, çöl ortamında büyüdü. Altı yaşında annesi Âmine'yi kaybetti; bakımını dedesi Abdülmuttalib üstlendi. Sekiz yaşında dedesi de vefat edince amcası Ebu Talib'in yanında büyüdü. Küçük yaşta yetim ve öksüz kalması, onun yetimlere ve kimsesizlere karşı duyarlılığında etkili olmuştur.
Gençliği: el-Emin ve Hılfu'l-Fudul
Hz. Muhammed gençliğinde çobanlık ve ticaret yaptı; amcasıyla ticaret yolculuklarına katıldı. Alışverişte kimseyi aldatmaması, yalan söylememesi ve sözünde durması nedeniyle Mekkeliler ona “güvenilir” anlamında el-Emin dediler. Gençlik yıllarında, Mekke'de yerli ya da yabancı kim haksızlığa uğrarsa hakkını almak için bazı Mekkelilerin kurduğu Hılfu'l-Fudul'a, yani Erdemliler Antlaşması'na katıldı. Peygamber olduktan sonra da böyle bir antlaşmaya çağrılsa yine katılacağını söylemiştir.
Evliliği ve Hacerü'l-Esved hakemliği
Hz. Muhammed, ticaret kervanını yönettiği Hz. Hatice ile yirmi beş yaşında evlendi. Otuz beş yaşındayken Kureyşliler, selden zarar gören Kâbe'yi onardı. Hacerü'l-Esved'i yerine koyma şerefini hiçbir kabile ötekine bırakmak istemedi; tartışma kavgaya dönüşmek üzereydi. Kâbe'nin bulunduğu alana ilk girecek kişinin hakemliğine uymaya karar verdiler. Gelen kişi Hz. Muhammed'di. Yere bir örtü serdi, taşı ortasına yerleştirdi ve kabile temsilcilerinin örtüyü uçlarından tutup birlikte kaldırmalarını istedi; taş yerine yaklaşınca onu kendi eliyle yerleştirdi. Böylece çatışma önlendi.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Hz. Muhammed, peygamberlikten yıllar sonra Hılfu'l-Fudul'u anarken, o antlaşmada bulunmuş olmayı çok değerli saydığını ve İslam döneminde de böyle bir antlaşmaya çağrılsa katılacağını söylemiştir. Bu sözden hangi sonuçlara ulaşılabilir?
Çözüm. Hz. Muhammed, haksızlığa uğrayanı korumayı amaçlayan bir iş birliğini, İslam'dan önce ve Müslüman olmayanlarca kurulmuş olsa bile değerli görmüştür. Buna göre adaleti sağlamaya yönelik girişimler, kimden gelirse gelsin desteklenmelidir. Söz ayrıca onun gençliğinden beri haksızlığa karşı durduğunu gösterir. Yardımın yalnız belirli bir gruba yapılması gerektiği düşüncesi bu sözle çelişir; çünkü antlaşma, kim olursa olsun mazlumu korumayı amaçlıyordu.
Örnek 2. Hacerü'l-Esved hakemliğinde Hz. Muhammed, taşı kendi kabilesine yerleştirtmek ya da tek başına karar vermek yerine bütün kabilelerin temsilcilerine örtüyü birlikte taşıtmıştır. Bu çözümün özelliği nedir? Olay neden vahye dayalı bir hüküm olarak değerlendirilemez?
Çözüm. Çözüm, tarafların hepsini onurlandıran ve hiçbirini dışarıda bırakmayan uzlaştırıcı bir çözümdür; herkes şerefe ortak olduğu için çatışmanın gerekçesi ortadan kalkmıştır. Mekkelilerin onun hakemliğini kabul etmesi de toplumda ne kadar güvenilir bulunduğunu gösterir. Olay Hz. Muhammed otuz beş yaşındayken, yani peygamberlikten yaklaşık beş yıl önce yaşanmıştır; bu yüzden vahiyle bildirilen bir hüküm değil, onun aklının ve adalet duygusunun ürünüdür.
Sık yapılan hatalar
- Hılfu'l-Fudul'u bir savaş ittifakı ya da yalnız Mekkelileri koruyan bir birlik sanmak; amacı kim olursa olsun haksızlığa uğrayanı korumaktı.
- Hacerü'l-Esved hakemliğini peygamberlik dönemine yerleştirmek; olay peygamberlikten öncedir.
- el-Emin lakabının peygamberlikten sonra verildiğini düşünmek; bu lakabı ona Mekkeliler peygamberlikten önce vermiştir.
- 571, Mekke; yetim büyüdü: dedesi Abdülmuttalib, amcası Ebu Talib.
- el-Emin: güvenilir; Hılfu'l-Fudul: haksızlığa karşı dayanışma.
- 35 yaşında Hacerü'l-Esved hakemliği: herkesi ortak eden uzlaştırıcı çözüm.