Konu anlatımı
İman, İslam dininin temelidir; ibadetler ve ahlak bu temelin üzerine kurulur. Sınavlarda imanın tanımı, iman esaslarının neler olduğu ve iman ile ibadet arasındaki fark sık sorulur. Bu alt başlıkta imanın ne olduğunu, altı iman esasını ve bu esasların özelliklerini göreceksin.
İmanın tanımı: tasdik ve ikrar
İman sözlükte bir şeyi doğrulamak, onaylamak ve güven duymak anlamına gelir. Terim olarak Allah'ın varlığını ve birliğini, Hz. Muhammed'in O'nun peygamberi olduğunu ve onun Allah katından getirdiği kesin olarak bilinen her şeyi içtenlikle kabul etmektir. İmanın özü kalbin kabulüdür; buna tasdik denir. Bu kabulün dil ile söylenmesine ise ikrar denir. İnanan kişiye mümin denir. İman zorlamayla olmaz; Bakara suresinin 256. ayetinde “Dinde zorlama yoktur.” buyrulur.
Altı iman esası
Nisâ suresinin 136. ayetinde müminlerin Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe inanması istenir; kader inancı da başka ayet ve hadislerle bildirilmiştir. İman esasları şunlardır:
- Allah'a iman: Allah'ın var ve bir olduğuna, eşinin ve benzerinin bulunmadığına inanmak.
- Meleklere iman: Allah'ın emirlerini yerine getiren, gözle görülmeyen varlıklara inanmak.
- Kitaplara iman: Allah'ın peygamberleri aracılığıyla Tevrat, Zebur, İncil ve Kur'an gibi kitaplar gönderdiğine inanmak.
- Peygamberlere iman: Hz. Âdem'den Hz. Muhammed'e kadar gönderilen bütün peygamberlere, aralarında ayrım yapmadan inanmak.
- Ahirete iman: Ölümden sonra dirilişe, hesaba, cennet ve cehenneme inanmak.
- Kadere iman: Her şeyin Allah'ın bilgisi ve belirlediği ölçü içinde gerçekleştiğine inanmak.
İman, ibadet ve İslam
İman esasları bir bütündür; birini reddeden kişi iman etmiş sayılmaz. Namaz, oruç, zekât ve hac ise iman esası değil, ibadettir; bunlara amel de denir. İman kalptedir, ama gerçek bir imanın ibadetlere ve güzel ahlaka yansıması beklenir; ibadetler ve iyi davranışlar imanı güçlendirir. İslam sözcüğü ise teslim olmak, boyun eğmek ve barış anlamlarına gelir; imanın söz ve davranışla dışa yansımasını ifade eder. Bu yüzden iman ile İslam birbirini tamamlayan iki kavramdır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. “Ramazan ayında oruç tutmak, peygamberlere inanmak, meleklere inanmak, zekât vermek, ahiret gününe inanmak” ifadelerinden hangileri iman esası, hangileri ibadettir?
Çözüm. Peygamberlere, meleklere ve ahiret gününe inanmak iman esaslarındandır; çünkü bunlar kalben kabul edilen inanç ilkeleridir. Oruç tutmak ve zekât vermek ise bedenle ya da malla yerine getirilen ibadetlerdir. Soruda “iman esaslarından biri değildir” deniyorsa bir ibadeti ara. İki listeyi karıştırmamak için iman esaslarının hepsinin bir şeye “inanmak” olduğuna, ibadetlerin ise bir şeyi “yapmak” olduğuna dikkat et.
Örnek 2. Bir kişi “Ben Allah'a ve ahirete inanıyorum ama peygamberlere inanmayı gerekli görmüyorum.” demektedir. İman esaslarının özellikleri açısından bu söz nasıl değerlendirilir?
Çözüm. İman esasları birbirinden bağımsız seçenekler değil, birbirine bağlı bir bütündür. Allah'ı ve ahireti insanlara tanıtan, peygamberler ve onlara gelen kitaplardır; peygamberleri reddeden kişi öteki esasların dayanağını da reddetmiş olur. Bu yüzden İslam inancına göre iman esaslarından birini kabul etmeyen kişi, öbürlerini kabul etse bile iman etmiş sayılmaz. Nisâ suresinin 136. ayeti de bu esasları birlikte anar.
Sık yapılan hatalar
- İman esasları ile İslam'ın şartlarını, yani ibadetleri birbirine karıştırmak.
- İmanı yalnız dil ile söylemekten ibaret sanmak; imanın özü kalbin kabulüdür.
- İman esaslarını birbirinden bağımsız görmek; esaslar bir bütündür.
- İman: kalp ile tasdik, dil ile ikrar.
- Altı esas: Allah, melekler, kitaplar, peygamberler, ahiret, kader.
- İbadetler iman esası değildir; imanın hayata yansımasıdır.