Konu anlatımı
Zikir, insanın Allah'ı unutmaması ve O'nu hatırında tutmasıdır. Günlük hayatın yoğunluğu içinde insan çoğu zaman niçin yaşadığını unutur; zikir bu unutkanlığa karşı bir uyanıklıktır. Bu alt başlıkta zikrin anlamını, biçimlerini ve insana kazandırdıklarını göreceksin.
Zikrin anlamı ve biçimleri
Zikir sözlükte anmak, hatırlamak demektir. Terim olarak Allah'ı dille, kalple ve davranışla anmaktır. Dille zikir; “Sübhanallah”, “Elhamdülillah”, “Allahu ekber” gibi sözlerle Allah'ı yüceltmek ve O'na hamd etmektir. Kalple zikir, Allah'ın büyüklüğünü ve nimetlerini düşünmektir. Davranışla zikir ise her işte Allah'ın rızasını gözetmektir. Namaz zikrin en kapsamlı biçimidir; Tâhâ suresinin 14. ayetinde “Beni anmak için namaz kıl.” buyrulur. Kur'an okumak ve dua etmek de zikirdir.
Zikir ve kalp huzuru
Ra'd suresinin 28. ayetinde şöyle buyrulur: “Biliniz ki kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur.” İnsan mal, makam ve eğlenceyle geçici bir rahatlık bulabilir; ama iç huzuru, kendisini yaratanla bağ kurduğunda kalıcı olur. Bakara suresinin 152. ayetinde Allah'ın, kendisini anan kulunu anacağı bildirilir; Ahzâb suresinin 41. ayetinde de müminlerden Allah'ı çokça anmaları istenir. Zikir için belirli bir yer ve zaman şart değildir; insan ayakta, otururken ya da yürürken Allah'ı anabilir.
Zikrin kazandırdıkları
Allah'ı sık anan kişi, O'nun her an kendisini gördüğünü unutmaz; bu bilinç onu kötülükten alıkoyar ve iyiliğe yöneltir. Zikir, sıkıntı anında insana dayanma gücü, sevinç anında şükür duygusu verir. Ancak zikir insanı günlük sorumluluklarından uzaklaştırmaz: Çalışmayı, ailesini ve çevresini ihmal ederek yalnız zikirle uğraşmak İslam'ın istediği bir tutum değildir. Gerçek zikir, dilde kalmayıp davranışlara yansıyan zikirdir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Yoğun bir hastanede çalışan bir hemşire, zor bir günün sonunda eve dönerken birkaç dakika sessizce Allah'ı anar ve o gün yardım edebildiği hastalar için şükreder. Bunu yaptığında içindeki gerginliğin azaldığını, ertesi güne daha sakin başladığını fark eder. Bu durum hangi ayetle ve zikrin hangi kazanımıyla açıklanır?
Çözüm. Durum, Ra'd suresinin 28. ayetiyle açıklanır: Kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur. Hemşirenin gerginliğinin azalması, zikrin insana iç huzuru kazandırdığını gösterir. Ayrıca yardım edebildiği hastalar için şükretmesi, zikir ile şükrün birbirine bağlı olduğuna örnektir. Hemşire işini bırakmamış, zikri hayatının akışı içinde yapmıştır; zikir sorumluluklardan kaçış değildir.
Örnek 2. Bir kişi gün boyu elinde tespihle Allah'ın adını anar, ancak aynı gün komşusuyla kavga eder ve müşterisini aldatır. Bu durum zikir anlayışı açısından nasıl değerlendirilir?
Çözüm. Zikrin amacı, Allah'ı hatırda tutarak davranışları güzelleştirmektir. Bu kişinin zikri dilde kalmış, kalbe ve davranışa yansımamıştır; çünkü Allah'ı gerçekten hatırlayan kişi kul hakkından ve kırıcılıktan sakınır. Dille anmak değerlidir, ama zikir yalnız sözden ibaret değildir. Bu örnek, ibadet ile ahlak arasındaki bağın zikir için de geçerli olduğunu gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Zikri yalnız belirli sözleri tekrarlamak sanmak; namaz, Kur'an okumak ve Allah'ın rızasını gözetmek de zikirdir.
- Zikrin insanı günlük sorumluluklardan kurtardığını düşünmek.
- Zikir için belirli bir yer ve zaman gerektiğini sanmak; Allah her yerde ve her durumda anılabilir.
- Zikir: Allah'ı dille, kalple ve davranışla anmak.
- Ra'd 28: Kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur.
- Gerçek zikir davranışa yansır.