Konu anlatımı
Dua, insanın Allah ile kurduğu en doğrudan bağdır. İnsan sevincinde de sıkıntısında da Rabbine yönelir; ihtiyacını, şükrünü ve pişmanlığını O'na açar. TYT'de dua ile ilgili sorular çoğunlukla ayetlerden hareketle duanın nasıl bir iletişim olduğunu sorar. Bu alt başlıkta duanın anlamını, ilgili ayetleri ve dua ile çaba ilişkisini göreceksin.
Duanın anlamı
Dua sözlükte çağırmak, seslenmek ve yardım istemek demektir. Terim olarak insanın Allah'ın büyüklüğü karşısında kendi güçsüzlüğünü kabul ederek O'na yönelmesi, O'ndan istekte bulunmasıdır. Dua yalnız bir şey istemek değildir; şükretmek, bağışlanma dilemek ve Allah'ı övmek de duadır. Hadislerde dua, ibadetin özü olarak nitelenir. Furkân suresinin 77. ayetinde, duaları olmasa insanların Allah katında bir değer taşımayacakları bildirilir.
Allah kuluna yakındır
Bakara suresinin 186. ayetinde şöyle buyrulur: “Kullarım, beni senden sorarlarsa, bilsinler ki gerçekten ben onlara çok yakınım. Bana dua edince, dua edenin duasına cevap veririm.” Mü'min suresinin 60. ayetinde “Bana dua edin, duanıza cevap vereyim.”; Kâf suresinin 16. ayetinde ise “Biz ona şah damarından daha yakınız.” buyrulur. Bu ayetlerden şu sonuç çıkar: Dua için bir aracıya, belirli bir mekâna, belirli bir zamana ya da belirli bir dile gerek yoktur; kul Rabbine doğrudan seslenir.
Dua ve çaba
Dua, insanın üzerine düşeni yapmasının yerini tutmaz. Sınavı kazanmak isteyen önce çalışır, şifa isteyen tedavi olur, sonra dua eder. Çalışmak fiilî duadır; dille yapılan dua ise bu çabayı tamamlar. Dua eden kişi isteğinin tam istediği biçimde ve hemen gerçekleşmesini beklememelidir; Allah kulu için neyin hayırlı olduğunu en iyi bilendir. Dua insana umut verir, yalnız olmadığını hissettirir ve onu sıkıntılar karşısında güçlendirir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. İki sporcu aynı yarışa hazırlanmaktadır. Biri hiç antrenman yapmaz, yalnızca “Allah'ım, beni birinci yap.” diye dua eder. Öteki aylarca düzenli çalışır, yarıştan önce de başarı için dua eder. Hangisinin tutumu İslam'ın dua anlayışına uygundur?
Çözüm. İkinci sporcunun tutumu uygundur. Dua çabanın yerini tutmaz, onu tamamlar. Birinci sporcu üzerine düşeni yapmadan sonucu yalnız duadan beklemektedir; bu, duayı çalışmamanın gerekçesi yapmaktır. İkinci sporcu önce gereken hazırlığı yapmış, sonra Allah'tan yardım istemiştir. İslam'a göre çalışmak fiilî duadır; dille yapılan dua bu çabayla birlikte anlam kazanır.
Örnek 2. Gece vakti ıssız bir yolda arabası arızalanan bir yolcu, yardım beklerken içinden, kendi dilinde ve sessizce dua eder. Bu dua geçerli midir? Hangi ayetler bu konuda yol gösterir?
Çözüm. Geçerlidir. Bakara suresinin 186. ayeti Allah'ın kullarına çok yakın olduğunu ve dua edene karşılık verdiğini, Kâf suresinin 16. ayeti ise Allah'ın insana şah damarından daha yakın olduğunu ve içinden geçenleri bildiğini haber verir. Bu ayetlere göre dua için belirli bir yer, zaman ya da dil şart değildir; sesli olması da gerekmez. İnsan nerede ve hangi durumda olursa olsun Rabbine doğrudan yönelebilir.
Sık yapılan hatalar
- Duayı yalnız bir şey istemek sanmak; şükür ve bağışlanma dilemek de duadır.
- Dua için aracı, belirli yer ya da dil gerektiğini düşünmek; kul Allah'a doğrudan yönelir.
- Duanın çalışmanın yerini tuttuğunu sanmak; dua çabayı tamamlar.
- Bakara 186: Allah kullarına çok yakındır, duaya karşılık verir.
- Mü'min 60: “Bana dua edin, duanıza cevap vereyim.”
- Önce çaba, sonra dua; dua aracısız yapılır.