Konu anlatımı
Tevekkül, TYT'de en sık sorulan dinî kavramlardan biridir ve hemen her zaman bir davranış örneğiyle gelir: Bir kişi bütün hazırlığını yapar, sonra sonucu Allah'a bıraktığını söyler. Bu alt başlıkta tevekkülün anlamını, tembellikten ve kanaatten farkını, tevekkül sorularını çözme yolunu göreceksin.
Tevekkülün anlamı
Tevekkül sözlükte güvenmek, dayanmak, işi bir vekile bırakmak demektir. Terim olarak kişinin bir işte üzerine düşen bütün görevleri yerine getirdikten, gerekli önlemleri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakması ve O'na güvenmesidir. Tevekkül iki aşamalıdır: Önce tedbir, sonra teslimiyet. Âl-i İmrân suresinin 159. ayetinde Hz. Peygamber'e, işlerde çevresindekilere danışması, karar verdikten sonra da Allah'a tevekkül etmesi bildirilir; ayet “Şüphesiz Allah, tevekkül edenleri sever.” sözüyle biter.
Tevekkül tembellik değildir
Çalışmadan başarı, ekmeden ürün, tedavi olmadan şifa beklemek tevekkül değildir. Hz. Peygamber, devesini bağlamadan bırakıp Allah'a tevekkül ettiğini söyleyen kişiye önce devesini bağlamasını, sonra tevekkül etmesini öğütlemiştir. Hz. Peygamber'in kendi hayatı da böyledir: Hicrette yolu ve zamanı planlamış, savaşlarda ashabına danışıp önlem almış, sonra Allah'a güvenmiştir. Tevekkül insanı çalışmaktan alıkoymaz; tersine, sonuç kaygısını hafifleterek daha huzurlu çalışmasını sağlar.
Benzer kavramlardan farkı
Tevekkül çoğunlukla kanaat ve sabırla karıştırılır. Kanaat, eldekiyle yetinmek ve başkasının elindekine göz dikmemektir. Sabır, zorluğa dayanmaktır. Tevekkül ise çabadan sonra sonucu Allah'a bırakmaktır. Soruda “bütün hazırlığını yaptı”, “önlemini aldı”, “üzerine düşeni yaptı” gibi ifadelerden sonra “gerisini Allah'a bıraktı” sözü geçiyorsa aranan kavram tevekküldür. Kişi elindekine razı oluyorsa kanaat, sıkıntıya dayanıyorsa sabır öne çıkar.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir cerrah, zor bir ameliyattan önce hastanın bütün tetkiklerini inceler, ekibiyle ameliyat planını gözden geçirir, olası sorunlara karşı gerekli malzemeyi hazırlatır. Ameliyathaneye girerken hasta yakınlarına “Biz elimizden gelenin en iyisini yapacağız, şifayı verecek olan Allah'tır.” der. Cerrahın tutumu hangi kavramla açıklanır? Neden kanaat değildir?
Çözüm. Cerrah önce bilgisinin ve imkânlarının gerektirdiği bütün hazırlığı yapmış, sonra sonucun Allah'ın elinde olduğunu belirtmiştir; bu, tedbir ve teslimiyetin birleştiği tevekküldür. Kanaat değildir; çünkü kanaat, kişinin sahip olduğuyla yetinmesi ve başkasının elindekine göz dikmemesidir. Burada vurgu eldekiyle yetinmeye değil, çabayı eksiksiz yaptıktan sonra sonucu Allah'a bırakmaya yapılmıştır.
Örnek 2. Bir sürücü, lastikleri eskimiş ve frenleri bakımsız aracıyla uzun yola çıkar; yakınlarının uyarısına “Allah korur, tevekkül ettim.” diye karşılık verir. Bu söz tevekkül anlayışıyla bağdaşır mı?
Çözüm. Bağdaşmaz. Tevekkülün ilk aşaması tedbirdir; sürücü aracının bakımını yaptırmamış, yani üzerine düşeni yerine getirmemiştir. Önlem almadan sonucu Allah'a bırakmak tevekkül değil, ihmal ve sorumsuzluktur; üstelik başkalarının canını da tehlikeye atmaktadır. Doğru tutum, aracın bakımını yaptırmak, kurallara uymak ve bunlardan sonra Allah'a güvenmektir.
Sık yapılan hatalar
- Tevekkülü çalışmadan ya da önlem almadan beklemek sanmak.
- Tevekkül ile kanaati karıştırmak; tevekkülde vurgu çabadan sonra sonucu bırakmaya, kanaatte eldekiyle yetinmeye yapılır.
- Tevekkülün insanı çabadan alıkoyduğunu düşünmek; tevekkül çabanın tamamlayıcısıdır.
- Tevekkül: önce tedbir, sonra Allah'a güven.
- Âl-i İmrân 159: Danış, karar ver, sonra Allah'a tevekkül et.
- “Üzerime düşeni yaptım, gerisi Allah'a kalmış.” sözü tevekkülü gösterir.