Konu anlatımı
Kişisel temizlik ve hijyen ürünleri sağlığımızı korur, ama bilinçsiz ve aşırı kullanıldıklarında cilde, saça ve çevreye zarar verebilir. Bu alt başlıkta programdaki kişisel temizlik ürünlerini ve hijyen amacıyla kullanılan ağartıcıları göreceksin.
Şampuan ve diş macunu
Şampuanlar, yüzey aktif maddeleri sayesinde saçtaki ve saç derisindeki yağı ve kiri temizler; koku ve koruyucu maddeler de içerir. Çok sık ve fazla kullanılırsa saçın ve saç derisinin doğal yağını aşırı uzaklaştırarak kuruluğa ve kaşıntıya yol açabilir; göze kaçtığında tahriş eder. Diş macunlarındaki kalsiyum karbonat gibi hafif aşındırıcılar diş yüzeyindeki plağı temizler; florür bileşikleri diş minesini güçlendirerek çürüğe karşı korur. Diş macunu yutulmamalı, küçük çocuklarda çok az miktarda kullanılmalıdır.
Katı ve sıvı sabun
Katı sabunlar ekonomiktir ve daha az ambalaj atığı oluşturur, ama ortak kullanıldığında yüzeyinde mikroplar kalabilir. Sıvı sabunlar pompalı kaplarda bulunduğu için ortak kullanımda daha hijyeniktir; ancak içerdikleri koku, renk ve koruyucu maddeler bazı kişilerde alerji yapabilir ve plastik ambalajları atık oluşturur. Sabunlar bazik olduğu için aşırı kullanımda cildin doğal yağ tabakasını bozarak kuruluğa yol açar. Ellerin sabunla en az yirmi saniye yıkanması mikropların yayılmasını önlemenin en etkili yollarından biridir.
Çamaşır suyu ve kireç kaymağı
Çamaşır suyu, etkin maddesi sodyum hipoklorit olan seyreltik bir çözeltidir; ağartıcıdır ve mikropları öldürür. Kireç kaymağı da hipoklorit içeren, toz hâlinde bir ağartıcı ve dezenfektandır; tuvaletlerin, zeminlerin ve su depolarının dezenfeksiyonunda kullanılır. Bu ürünler gözü, deriyi ve solunum yolunu tahriş eder; eldivenle ve havalandırılan ortamda kullanılmalıdır. Çamaşır suyu tuz ruhu gibi asitli temizleyicilerle karıştırılırsa zehirli klor gazı, amonyaklı temizleyicilerle karıştırılırsa yine zehirli gazlar açığa çıkar; bu yüzden başka temizlik ürünleriyle asla karıştırılmamalıdır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Bir kişi banyoyu daha iyi temizlemek için çamaşır suyu ile tuz ruhunu aynı kovada karıştırıyor. Bu davranış neden tehlikelidir?
Çözüm. Çamaşır suyundaki hipoklorit ile tuz ruhundaki hidroklorik asit tepkimeye girerek zehirli klor gazı açığa çıkarır. Klor gazı solunum yollarını ciddi biçimde tahriş eder ve kapalı bir banyoda zehirlenmeye yol açabilir. Temizlik ürünleri birbirine karıştırılmamalı, ambalajlarındaki uyarılara uyulmalı ve ortam havalandırılmalıdır.
Örnek 2. Diş macunundaki kalsiyum karbonat ve florür bileşikleri hangi amaçlarla kullanılır? Diş macunu neden yutulmamalıdır?
Çözüm. Kalsiyum karbonat hafif bir aşındırıcı olarak dişlerin yüzeyindeki plağı ve lekeleri temizler. Florür bileşikleri diş minesini güçlendirerek dişleri çürüğe karşı korur. Diş macunu yutulmak için üretilmez; içindeki florür ve diğer maddelerin fazla miktarda yutulması zararlı olabilir. Bu yüzden özellikle çocuklarda çok az miktar kullanılmalı ve fırçalamadan sonra ağız çalkalanmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Temizlik ürünlerini karıştırınca daha güçlü temizlediklerini sanmak.
- Sıvı sabunun hiçbir olumsuz yanı olmadığını düşünmek; koku ve koruyucular alerji yapabilir.
- Çamaşır suyunu kapalı ve havasız ortamda yoğun biçimde kullanmak.
- Diş macunu: aşındırıcı plağı temizler, florür çürüğe karşı korur.
- Çamaşır suyu ve kireç kaymağı hipoklorit içeren ağartıcı ve dezenfektanlardır.
- Çamaşır suyu asitli ya da amonyaklı temizleyicilerle karıştırılmaz.