Laboratuvar Güvenliği ve Uyarı İşaretleri

Konu anlatımı

Kimya laboratuvarında yanıcı, aşındırıcı ya da zehirli maddelerle çalışılır; küçük bir dikkatsizlik ciddi kazalara yol açabilir. Bu alt başlıkta laboratuvarda uyulması gereken temel kuralları ve kimyasal ambalajlarındaki uyarı işaretlerinin anlamlarını göreceksin.

Temel güvenlik kuralları

Laboratuvarda çalışırken şu kurallara uyulur:

• Önlük ve koruyucu gözlük takılır, gerektiğinde eldiven kullanılır; uzun saçlar toplanır.
• Yiyecek ve içecek tüketilmez; hiçbir kimyasal tadılmaz.
• Kimyasallar doğrudan koklanmaz; gerekirse kabın ağzı üzerinde el yelpazelenerek koku buruna yönlendirilir.
• Pipete sıvı ağızla değil, puarla çekilir.
• Derişik asit seyreltilirken asit suya azar azar ve karıştırılarak eklenir; su asidin üzerine dökülmez.
• Isıtılan deney tüpü maşayla tutulur ve ağzı kimseye doğru çevrilmez.
• Zehirli ya da keskin kokulu gaz çıkaran deneyler çeker ocakta yapılır.
• Kimyasallar etiketli kaplarda saklanır; etiketi okunmayan kaptaki madde kullanılmaz.
• Artan kimyasallar lavaboya dökülmez, gösterilen atık kaplarına konur.
• Göze ya da cilde kimyasal sıçrarsa bölge hemen bol suyla yıkanır ve öğretmene haber verilir.

Uyarı işaretleri

Uyarı işaretleri, maddenin taşıdığı tehlikeyi dil bilmeyen birinin de anlayabileceği resimlerle anlatır. Programdaki sekiz işaret ve anlamları şunlardır:

• Yanıcı (alev): Kolayca alev alan maddeler; etil alkol, aseton ve benzin gibi.
• Yakıcı (bir halkanın üzerinde alev): Başka maddelerin yanmasını başlatan ya da şiddetlendiren maddeler; saf oksijen gibi.
• Korozif (iki tüpten dökülen sıvının bir eli ve bir metal yüzeyi aşındırması): Deriyi ve metalleri aşındıran maddeler; derişik asitler ve bazlar gibi.
• Patlayıcı (parçalanan bir bomba): Isı, darbe ya da sürtünmeyle patlayabilen maddeler.
• Tahriş edici (ünlem işareti): Deride, gözde ya da solunum yolunda kızarıklık, kaşıntı ve yanma hissi yapan maddeler.
• Zehirli ya da toksik (kurukafa ve çapraz kemikler): Az miktarda bile solunduğunda, yutulduğunda ya da deriden emildiğinde ciddi zarar veren maddeler.
• Radyoaktif (üç kanatlı yonca): Çevresine zararlı ışınlar yayan maddeler; uranyum gibi.
• Çevreye zararlı (ölü bir balık ve kurumuş bir ağaç): Suda ve toprakta yaşayan canlılara zarar veren maddeler.

İşaretleri bilmek neden önemli?

Uyarı işareti, maddeyi nasıl taşıyacağını, saklayacağını ve kullanacağını söyler. Yanıcı işaretli bir madde alevden uzak tutulur; korozif bir maddeyle eldiven ve gözlükle çalışılır; zehirli bir madde çeker ocakta kullanılır. Bir ambalajda birden çok işaret bulunabilir: etil alkol hem yanıcı hem de göz için tahriş edicidir. Bu işaretler evdeki temizlik ürünlerinin ambalajlarında da bulunur; çamaşır suyu ve lavabo açıcı gibi ürünlerin uyarıları dikkatle okunmalıdır.

Çözümlü örnekler

Sık yapılan hatalar

• Yanıcı ile yakıcı işaretini karıştırmak: yanıcı madde kendisi alev alır, yakıcı madde başka maddelerin yanmasını şiddetlendirir.
• Derişik asidin üzerine su dökmek; ani ısınma sıçramaya yol açar.
• Etiketsiz bir kaptaki maddeyi görünüşüne bakarak kullanmak.