Konu anlatımı
Dünya'ya uzaydan bakıldığında mavi görünür, ama bu suyun çok küçük bir kısmı içmeye ve tarıma uygundur. Bu alt başlıkta suyun canlılar ve insan etkinlikleri için önemini, tatlı su kaynaklarının neden sınırlı olduğunu ve suyu korumak için neler yapılabileceğini göreceksin.
Su canlılar için neden önemlidir?
Su, canlıların yapısının büyük bölümünü oluşturur; insan vücudunun kütlesinin de önemli bir kısmı sudur. Su birçok maddeyi çözdüğü için besinlerin ve atıkların taşınmasını sağlar, vücuttaki kimyasal olayların büyük bölümü su ortamında gerçekleşir. Terleme yoluyla vücut sıcaklığının düzenlenmesine yardım eder. Bitkiler fotosentez için suya ihtiyaç duyar. İnsanlar suyu içme ve temizlik dışında tarımda, sanayide ve enerji üretiminde de kullanır; tatlı su kullanımının en büyük payı tarıma aittir.
Tatlı su kaynakları sınırlıdır
Dünya'daki suyun yaklaşık %97'si okyanus ve denizlerdeki tuzlu sudur. Geri kalan tatlı suyun büyük bölümü buzullarda ve kutuplarda donmuş hâlde ya da yeraltında bulunur. Göl, akarsu ve baraj gibi kolayca kullanılabilen yüzey suları toplam suyun çok küçük bir kısmıdır. Nüfus artışı, kirlilik, kuraklık ve bilinçsiz kullanım bu sınırlı kaynağı daha da azaltır. Türkiye de su bakımından zengin bir ülke değildir; bu yüzden su kaynaklarının korunması ülkemiz için de büyük önem taşır.
Su tasarrufu ve kaynakların korunması
Suyu tasarruflu kullanmak her vatandaşın ülkesine ve dünyaya karşı sorumluluğudur. Bireysel ve toplumsal olarak şu önlemler alınabilir:
- Diş fırçalarken ve tıraş olurken musluğu kapatmak, duş süresini kısaltmak
- Damlatan muslukları ve sızdıran tesisatları onarmak
- Çamaşır ve bulaşık makinelerini tam dolu çalıştırmak
- Tarımda vahşi sulama yerine damla ve yağmurlama sulamayı kullanmak
- Yağmur sularını toplayıp bahçe sulamada kullanmak
- Atık suları arıtarak doğaya vermek ve su kaynaklarının çevresini kirletmemek
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Dünya'nın yüzeyinin büyük bölümü suyla kaplı olduğu hâlde neden su kaynaklarının sınırlı olduğu söylenir?
Çözüm. Dünya'daki suyun yaklaşık %97'si tuzlu sudur ve doğrudan içmeye ya da tarıma uygun değildir. Tatlı suyun da büyük kısmı buzullarda donmuş hâlde ya da yeraltında bulunur. Kolayca kullanılabilen göl ve akarsu suları toplam suyun çok küçük bir bölümüdür. Bu sınırlı kaynak kirlilik, kuraklık ve artan nüfus nedeniyle giderek daha değerli hâle gelir.
Örnek 2. Bir ailenin aylık su tüketimini azaltmak için yapabileceği üç uygulama nedir? Tarımda su tasarrufu nasıl sağlanabilir?
Çözüm. Aile damlatan muslukları onarabilir, diş fırçalarken musluğu kapatabilir ve çamaşır ile bulaşık makinelerini tam dolu çalıştırabilir. Tarımda tatlı suyun en büyük bölümü kullanıldığı için tasarrufun etkisi de büyüktür: tarlayı su altında bırakan vahşi sulama yerine suyu bitkinin köküne damla damla veren damla sulama yöntemi kullanılarak su kaybı büyük ölçüde azaltılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Dünya'daki suyun çoğunun içmeye uygun olduğunu sanmak; yaklaşık %97'si tuzludur.
- Su tasarrufunun yalnızca evlerde yapılabileceğini düşünmek; en büyük kullanım tarımdadır.
- Türkiye'nin su bakımından zengin bir ülke olduğunu sanmak.
- Dünya'daki suyun yaklaşık %97'si tuzlu sudur; kolay kullanılabilen tatlı su çok azdır.
- Tatlı suyun en büyük kullanım alanı tarımdır; damla sulama tasarruf sağlar.
- Suyu tasarruflu kullanmak ve kaynakları korumak herkesin sorumluluğudur.