Konu anlatımı
Kirliliğin nedenlerini bilmek, çözüm üretmenin ilk adımıdır. Kimyasal kirleticilerin çoğu, kaynağında önlem alınarak ya da atıklar doğru yönetilerek büyük ölçüde azaltılabilir. Bu alt başlıkta hava, su ve toprak kirliliğini azaltmaya yönelik başlıca önlemleri ve bireylere düşen sorumlulukları göreceksin.
Hava kirliliğine karşı
Hava kirliliği çoğunlukla yakıtların yanmasından kaynaklandığı için önlemlerin çoğu yanmaya yöneliktir:
- Fabrika ve santral bacalarına filtre ve arıtma sistemleri takmak
- Kükürdü giderilmiş yakıtlar ve doğal gaz kullanmak, kalitesiz kömürden kaçınmak
- Taşıtların egzoz sistemlerini düzenli olarak bakımdan geçirmek
- Toplu taşımayı, bisikleti ve yürümeyi tercih etmek
- Rüzgâr, güneş ve su gücü gibi yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanmak
- Binalarda ısı yalıtımı yaparak yakıt tüketimini azaltmak
Su ve toprak kirliliğine karşı
Evsel ve endüstriyel atık suların arıtma tesislerinde temizlendikten sonra doğaya verilmesi su kirliliğini önlemenin temel yoludur. Temizlik maddelerini gereğinden fazla kullanmamak suya karışan deterjan miktarını azaltır. Atık piller, atık yağlar ve ilaçlar ayrı toplanmalı, toplama noktalarına verilmelidir. Kâğıt, cam, metal ve plastik atıkların ayrı toplanıp geri dönüştürülmesi hem doğaya karışan atık miktarını hem de ham madde ve enerji tüketimini azaltır. Ağaçlandırma toprağın erozyonla taşınmasını önler ve havadaki karbon dioksitin bir kısmını tutar.
Bireylerin sorumluluğu
Atmosfer, su ve toprak bütün canlıların ortak yaşam alanıdır. Tüketim maddelerini seçerken ve kullanırken çevreye duyarlı olmak, gereğinden fazla ambalajlı ürünlerden kaçınmak, tek kullanımlık plastikleri azaltmak, enerjiyi ve suyu tasarruflu kullanmak herkesin yapabileceği katkılardır. Çevre temizliği için okulda ya da mahallede düzenlenen kampanyalarda görev paylaşımı yapmak ve herkesin kendi sorumluluğunu yerine getirmesi bu çabaların başarısını artırır. Kirlilikle ilgili bilgi toplarken kaynakların güvenilir olup olmadığı da sorgulanmalıdır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Şu önlemleri azalttıkları kirlilik türüyle eşleştiriniz: I. Santral bacasına filtre takmak II. Atık kızartma yağlarını toplama noktalarına vermek III. Atık pilleri toplama kutusuna atmak IV. Toplu taşıma kullanmak
Çözüm. Bacaya filtre takmak ve toplu taşıma kullanmak, yanma sonucu havaya karışan gazları ve tozları azalttığı için hava kirliliğine karşı alınan önlemlerdir. Atık yağları toplama noktalarına vermek, yağın suya karışıp yüzeyde oksijen geçişini engelleyen bir tabaka oluşturmasını önler; su kirliliğini azaltır. Atık pilleri toplama kutusuna atmak, içlerindeki ağır metallerin toprağa ve yeraltı sularına karışmasını engeller; toprak ve su kirliliğine karşı bir önlemdir.
Örnek 2. Alüminyum içecek kutularının geri dönüştürülmesi çevreye ve ekonomiye nasıl katkı sağlar?
Çözüm. Geri dönüştürülen kutular çöplüklere ve doğaya karışmaz; atık miktarı azalır. Alüminyumu cevherinden üretmek çok fazla enerji gerektirirken hurda alüminyumu eritip yeniden kullanmak çok daha az enerjiyle yapılır. Böylece hem enerji ve ham madde tasarrufu sağlanır hem de enerji üretimi sırasında havaya verilen kirleticiler azalır. Ham madde ve enerji ithalatı azaldığı için ülke ekonomisi de kazançlı çıkar.
Sık yapılan hatalar
- Kirliliğin yalnızca büyük fabrikaların sorumluluğu olduğunu düşünmek; bireysel tüketim de önemli bir etkendir.
- Geri dönüşümün yalnızca atık miktarını azalttığını sanmak; ham madde ve enerji tasarrufu da sağlar.
- Atık pil ve ilaçları evsel çöple atmayı zararsız saymak.
- Hava: filtre, temiz yakıt, toplu taşıma, yenilenebilir enerji.
- Su ve toprak: arıtma, temizlik maddelerinin ölçülü kullanımı, atık pil ve yağların ayrı toplanması.
- Geri dönüşüm atığı, ham madde ve enerji tüketimini azaltır.