Konu anlatımı
Beyaz bir tişört kırmızı ışık altında kırmızı, yalnızca kırmızıyı yansıtan bir elbise mavi ışık altında siyah görünür. Bu alt başlıkta cisimlerin neden renkli göründüğünü, ışık ve boya renklerini, renkli ışık altında cisimlerin görünüşünü ve filtreleri göreceksin.
Cisimlerin rengi
Bir cisim, üzerine düşen ışıkta bulunan renklerden yansıttığı renkte görünür; yansıtmadığı renkleri soğurur. Beyaz ışıkta beyaz görünen cisim bütün renkleri yansıtır, siyah görünen cisim hepsini soğurur. Kırmızı görünen cisim beyaz ışıktaki renklerden yalnızca kırmızıyı yansıtır. Bir cismin rengi üzerine düşen ışığa da bağlıdır: cisim, üzerine düşen ışıkta yansıtabileceği bir renk yoksa siyah görünür; beyaz cisim ise üzerine düşen ışığın renginde görünür.
Işık ve boya renkleri
Işıkta ana renkler kırmızı, yeşil ve mavidir; bu üçü eşit oranda karışınca beyaz ışık oluşur. İki ana ışık renginin karışımı ara renkleri verir: kırmızı ile yeşil sarıyı, kırmızı ile mavi magentayı, yeşil ile mavi camgöbeğini (cyan) oluşturur. Karıştırıldığında beyaz veren renk çiftlerine tamamlayıcı renkler denir: kırmızı ile camgöbeği, yeşil ile magenta, mavi ile sarı. Boyada ise ana renkler sarı, magenta ve camgöbeğidir; yani ışıkta ana renkler boyada ara renk, ışıkta ara renkler boyada ana renktir. Üç ana boya rengi karıştırılınca siyaha yakın bir renk elde edilir.
Saf sarı, karışım sarı ve filtreler
Saf sarı tek renkli sarı ışıktır; karışım sarı ise kırmızı ve yeşil ışığın karışımıdır. Göz ikisini aynı sarı olarak algılar, ama karışım sarı prizmadan geçirilince kırmızı ve yeşile ayrılır, saf sarı ayrılmaz. Renkli bir filtre kendi rengindeki ışığı geçirir, öbür renkleri soğurur: beyaz ışık kırmızı filtreden geçince kırmızı ışık çıkar. Kırmızı filtreden çıkan ışık yeşil bir filtreye gönderilirse yeşil filtre kırmızı ışığı geçirmez ve ışık çıkmaz. Sarı filtre kırmızıyı, yeşili ve sarıyı geçirir, maviyi soğurur.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Beyaz ışıkta sarı görünen ve kırmızı ile yeşil ışığı yansıtan bir kumaş kırmızı, yeşil ve mavi ışık altında hangi renklerde görünür?
Çözüm. Sarı kumaş beyaz ışıktaki kırmızı ve yeşil ışığı yansıtır, maviyi soğurur; bu iki rengin karışımı göze sarı görünür. Kırmızı ışık altında yansıtabileceği kırmızı ışık vardır ve kırmızı görünür. Yeşil ışık altında yeşil görünür. Mavi ışığı ise soğurduğu için mavi ışık altında siyah görünür.
Örnek 2. Beyaz ışık önce kırmızı, sonra mavi bir filtreden geçiriliyor. Başka bir deneyde aynı beyaz ışık önce sarı, sonra kırmızı bir filtreden geçiriliyor. Her deneyde filtrelerden hangi ışık çıkar?
Çözüm. Birinci deneyde kırmızı filtreden yalnızca kırmızı ışık çıkar; mavi filtre kırmızıyı soğurduğu için ikinci filtreden ışık çıkmaz ve perde karanlık kalır. İkinci deneyde sarı filtre kırmızıyı ve yeşili geçirir, maviyi soğurur. Bu ışık kırmızı filtreye gelince yeşil soğurulur, kırmızı geçer; perdede kırmızı ışık görülür.
Sık yapılan hatalar
- Işıkta ve boyada ana renklerin aynı olduğunu sanmak.
- Bir cismin her ışık altında kendi renginde göründüğünü düşünmek.
- Filtrenin ışığa renk kattığını sanmak; filtre yalnızca kendi rengini geçirir, öbürlerini soğurur.
- Cisim yansıttığı renkte görünür; yansıtacak ışık yoksa siyah görünür.
- Işıkta ana renkler kırmızı, yeşil ve mavi; boyada sarı, magenta ve camgöbeğidir.
- Karışım sarı kırmızı ve yeşile ayrılır; saf sarı ayrılmaz.