Konu anlatımı
Bir yayın iki ucundan aynı anda gönderilen iki atma ortada karşılaşır. Bu alt başlıkta karşılaşan atmaların nasıl üst üste bindiğini, bileşke atmanın biçimini ve karşılaşmadan sonra ne olduğunu nitel olarak göreceksin.
Üst üste binme
Aynı ortamda karşılaşan iki atma birbirinin içinden geçer. Atmaların üst üste geldiği anda ortamın her noktasının yer değiştirmesi, iki atmanın o noktada ayrı ayrı oluşturacağı yer değiştirmelerin toplamıdır. Bu ilkeye üst üste binme (süperpozisyon) denir. Karşılaşma sırasında oluşan biçime bileşke atma denir.
Aynı ve zıt yönlü atmalar
İki tepe ya da iki çukur, yani aynı yönlü iki atma karşılaşırsa yer değiştirmeler aynı yönde olduğu için toplanır; tam üst üste geldikleri anda bileşke atmanın genliği iki genliğin toplamına eşittir. Bir tepe ile bir çukur, yani zıt yönlü iki atma karşılaşırsa yer değiştirmeler birbirini azaltır; bileşke atmanın genliği genliklerin farkına eşit olur ve büyük atmanın yönündedir. Biçimleri aynı, genlikleri eşit bir tepe ile bir çukur tam üst üste geldiği anda yay o bölgede bir an için düz görünür.
Karşılaşmadan sonra
Atmalar karşılaştıktan sonra birbirinden etkilenmeden yollarına devam eder; her atma karşılaşmadan önceki biçimini, genliğini ve hızını korur. Karşılaşma anında yayın düz görünmesi atmaların yok olduğu anlamına gelmez; o anda yayın tanecikleri hareket hâlindedir ve enerji bu harekette saklıdır. Bir an sonra iki atma yeniden ortaya çıkar ve birbirinden uzaklaşır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Aynı yayda genlikleri farklı iki tepe atması birbirine doğru ilerliyor. Tam üst üste geldikleri anda ve karşılaştıktan sonra ne gözlenir?
Çözüm. İki atma da tepe olduğu için yer değiştirmeler aynı yöndedir ve toplanır; tam üst üste geldikleri anda bileşke atma, genliği iki genliğin toplamına eşit olan daha yüksek bir tepedir. Karşılaştıktan sonra atmalar birbirinden etkilenmeden yollarına devam eder; büyük atma büyük, küçük atma küçük olarak eski biçimleriyle ilerler.
Örnek 2. Aynı yayda biçimleri ve genlikleri aynı olan bir tepe ile bir çukur birbirine doğru ilerliyor. Tam üst üste geldikleri anda yayın görünümü nasıldır? Atmalar yok olur mu?
Çözüm. Tepe ve çukur zıt yönlü yer değiştirmeler oluşturur. Genlikleri ve biçimleri aynı olduğu için tam üst üste geldikleri anda her noktadaki yer değiştirmeler birbirini yok eder ve yay o bölgede bir an için düz görünür. Atmalar yok olmaz: yayın tanecikleri o anda hareket hâlindedir ve bir an sonra tepe ile çukur yeniden belirip birbirinden uzaklaşarak yollarına devam eder.
Sık yapılan hatalar
- Karşılaşan atmaların birbirine çarpıp geri döndüğünü sanmak; atmalar birbirinin içinden geçer.
- Tepe ile çukurun tam üst üste geldiği anda atmaların yok olduğunu düşünmek.
- Bileşke atmanın genliğinin her durumda genliklerin toplamı olduğunu sanmak; zıt yönlü atmalarda genlikler çıkarılır.
- Karşılaşmada yer değiştirmeler toplanır (üst üste binme).
- Aynı yönlü atmalarda genlikler toplanır, zıt yönlülerde çıkarılır.
- Atmalar karşılaştıktan sonra eski biçimleriyle yollarına devam eder.