Konu anlatımı
Kur'an'ı ilk anlayan ve hayata geçiren kişi Hz. Muhammed'dir. Onun sözleri ve uygulamaları, ayetlerin nasıl anlaşılacağını ve yaşanacağını gösterir. TYT'de bu konu, bir ibadetin Kur'an'da genel olarak emredilip ayrıntılarının sünnetle belirlendiğini anlatan örneklerle sorulur. Bu alt başlıkta sünneti, türlerini ve Kur'an'la ilişkisini göreceksin.
Sünnet ve hadis
Sünnet sözlükte yol, gidişat, âdet demektir. Terim olarak Hz. Peygamber'in sözleri, davranışları ve onaylarıdır. Bu üçüne karşılık gelen üç tür sünnet vardır: Sözlü sünnet, onun söylediği sözlerdir. Fiilî sünnet, yaptığı işler ve uygulamalardır. Takrirî sünnet ise ashabının yaptığını gördüğü ya da duyduğu hâlde karşı çıkmayarak onayladığı davranışlardır. Hz. Peygamber'in sözlerinin, davranışlarının ve onaylarının söz ya da yazıyla aktarılmış biçimine hadis denir.
Sünnet Kur'an'ı nasıl açıklar?
Kur'an'da Hz. Peygamber'e, insanlara indirileni açıklama görevi verildiği bildirilir (Nahl, 44). Sünnet bu görevi birkaç biçimde yerine getirir. Kur'an'da genel olarak bildirilen hükümlerin ayrıntısını verir: Namazın vakitleri, rekât sayıları ve kılınışı; zekâtın hangi mallardan, ne oranda verileceği; haccın nasıl yapılacağı sünnetle öğrenilmiştir. Ayetlerdeki kapalı ifadeleri açıklar. Kur'an'ın ilkelerini günlük hayata uygulayarak örnek olur.
Sünnetin bağlayıcılığı
Kur'an, Hz. Peygamber'e itaati Allah'a itaatle birlikte anar: “Kim Peygamber'e itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur.” (Nisâ, 80). Haşr suresinin 7. ayetinde Peygamber'in verdiğinin alınması, yasakladığından sakınılması istenir. Bu yüzden sünnet, Kur'an'dan sonra İslam'ın ikinci kaynağıdır. Sünnet Kur'an'a aykırı olamaz; onu tamamlar ve açıklar. Hadis bilginleri, Hz. Peygamber'e ait olduğu sağlam biçimde bilinen rivayetleri ayırmak için ayrıntılı yöntemler geliştirmiştir.
Çözümlü örnekler
Örnek 1. Kur'an'da abdestin temel unsurları bildirilir (Mâide, 6). Hz. Peygamber abdest alırken bunlara ek olarak ağzını ve burnunu da çalkalamış, ashabı da abdesti ondan görerek öğrenmiştir. Bu örnek sünnetin hangi türüne girer ve sünnetin Kur'an'la ilişkisini nasıl gösterir?
Çözüm. Hz. Peygamber'in abdesti bizzat alarak göstermesi fiilî sünnettir. Kur'an abdestin temel unsurlarını bildirmiş, Hz. Peygamber ise uygulamasıyla bu ibadetin nasıl yapılacağını ve onu tamamlayan güzel davranışları öğretmiştir. Böylece abdestin farz olan bölümü Kur'an'la, sünnet olan bölümü Hz. Peygamber'in uygulamasıyla bilinir. Örnek, sünnetin Kur'an'a aykırı bir şey getirmediğini, onu açıklayıp tamamladığını gösterir.
Örnek 2. Şu üç durum verilmiştir: Hz. Peygamber “Ameller niyetlere göredir.” buyurmuştur. Hz. Peygamber namazı ashabının önünde kılarak onlara göstermiştir. Yemen'e gönderilen Muaz b. Cebel, Kur'an ve sünnette bulamadığı konularda kendi görüşüyle hüküm vereceğini söylediğinde Hz. Peygamber bunu uygun bulmuştur. Bu durumlar sırasıyla sünnetin hangi türüne örnektir?
Çözüm. Birincisi Hz. Peygamber'in bir sözüdür; sözlü sünnettir. İkincisi onun yaptığı bir uygulamadır; fiilî sünnettir. Üçüncüsünde Hz. Peygamber bir sahabinin tutumunu uygun bulmuştur; bu takrirî sünnettir. Üç tür birlikte, Hz. Peygamber'in dini yalnız anlatarak değil, yaşayarak ve ashabının doğru davranışlarını onaylayarak da öğrettiğini gösterir. Ayırt ederken şunu sor: Söyledi mi, yaptı mı, yoksa yapılanı onayladı mı?
Sık yapılan hatalar
- Sünneti yalnız Hz. Peygamber'in sözleri sanmak; davranışları ve onayları da sünnettir.
- Sünnetin Kur'an'dan bağımsız, ayrı bir din getirdiğini düşünmek; sünnet Kur'an'ı açıklar ve uygular.
- Sünnet ile hadisi her bağlamda aynı saymak; hadis, sünnetin söz ya da yazıyla aktarılmış biçimidir.
- Sünnet: Hz. Peygamber'in sözleri, davranışları ve onayları.
- Kur'an namazı, zekâtı, haccı emreder; ayrıntıları sünnet açıklar.
- “Beni nasıl namaz kılarken görüyorsanız öyle kılın.”